Osteoporoza

Czym jest osteoporoza i jakie są jej przyczyny?

Osteoporoza jest chorobą metaboliczną kości. Charakteryzuje się ona zmniejszoną mineralną gęstością kości oraz upośledzoną mikroarchitekturą tkanki kostnej co w konsekwencji zwiększą jej łamliwość i podatność na złamania niskoenergetyczne. Osteoporozę dzielimy na pierwotną i wtórną. W osteoporozie pierwotnej przyczynami choroby są zła dieta, uboga w wapń, witaminę D3 oraz K2, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, zbyt mała aktywność fizyczna oraz mała ekspozycja na słonce w okresie letnim. Czynnikami ryzyka osteoporozy wtórnej jest występowanie niektórych chorób np. nadczynność przytarczyc, nadczynność tarczycy, choroby reumatyczne – RZS, ZZSK czy choroby onkologiczne, a także przyjmowanie niektórych leków powodujących utratę tkanki kostnej np. leki onkologiczne (np. etruzil, arimidex), glikokortykosteroidy (leki sterydowe), leki zapobiegające wykrzepianiu (np. acenokumarol), długo stosowane silne leki przeciwzakrzepowe (np. heparyna), długo stosowane inhibitory pompy protonowej (np. bioprazol, controloc).

Jak często występują osteoporoza?

Badania epidemiologiczne pokazują, że w Polsce na osteoporozę chorują blisko 3 miliony osób a kolejne 9 milionów jest nią zagrożonych. Jak się powszechnie utarło nie chorują na nią wyłącznie kobiety- dotyka ona co trzecią kobietę oraz co piątego mężczyznę. Nazywana jest „cichą epidemią” ponieważ bardzo długo przebiega bezobjawowo. Jak pokazują dane statystyczne jedynie 200 tysięcy osób chorujących na osteoporozę podjęło leczenie. To dlatego w Polsce mamy do czynienia z epidemią złamań osteoporotycznych, które stanowią najpoważniejsze powikłanie osteoporozy. Dane pokazują, że złamaniom niskoenergetycznym uległo do 2017 roku 2,7 miliona osób chorujących na osteoporozę.

Jakie są objawy osteoporozy?

Osteoporoza to tzw. „cichy złodziej kości”. Oznacza to, że przez wiele lat choroba rozwija się nie dając żadnych objawów. Najczęściej pierwszym objawem jest złamanie niskoenergetyczne, czyli takie do którego dochodzi przy niewielkiej sile, gdzie przy zdrowej kości do takiego złamania by nie doszło np. upadek z wysokości własnego ciała. Bardzo często dochodzi to złamań kompresyjnych trzonów kręgowych, które doprowadzają do obniżenia wzrostu oraz garbienia się (tzw. „wdowi garb”). Dopuszczalne jest obniżenie wzrostu do 4 cm. Jeśli wzrost uległ większemu obniżeniu należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza rodzinnego celem diagnostyki. Warto wówczas zrobić badanie densytometryczne w kierunku osteoporozy oraz morfometrię, czyli densytometryczną identyfikację złamań trzonów kręgowych. Badania te wykonuje się jednocześnie. Warto przy tym wspomnieć, że dawka promieniowania jest o wiele mniejsza niż przy badaniu RTG kręgosłupa piersiowego oraz lędźwiowego. Niestety bardzo mało placówek wykonuję morfometrię, dlatego oprócz densytometrii należy wykonać badanie RTG na zlecenie lekarza prowadzącego. Aż 70 % złamań kompresyjnych kręgów jest nieme kliniczne. Oznacza to, że 70% pacjentów nie odczuwa bólu, gdy dochodzi do złamania. Najczęściej złamania te wykrywane są podczas badania RTG kręgosłupa z innych przyczyn.

Bardzo silnym powikłaniem osteoporozy jest złamanie szyjki kości udowej. Niestety 15% pacjentów umiera w ciągu roku z powodu powikłań po tym złamaniu a ponad 50% pacjentów nie wraca do pełnej sprawności fizycznej po złamaniu i wymaga pomocy osób trzecich w czynnościach dnia codziennego. Dlatego bardzo istotna jest profilaktyka osteoporozy oraz regularne badania gęstości mineralnej kości. Każda osoba zagrożona tą chorobą (kobiety po menopauzie, mężczyźni powyżej 60 roku życia oraz inne osoby z grypy ryzyka) powinna regularnie poddawać się badaniom gęstości mineralnej kości (densytometrii) w celu wcześniejszego wykrycia choroby bądź monitorowania procesu profilaktyki lub leczenia. Im wcześniej wykryta osteoporoza tym leczenie jest skuteczniejsze i szybsze.

Jak rozpoznaje się osteoporozę?

Złotym standardem diagnostyki osteoporozy jest densytometria metoda DXA, czyli badanie gęstości mineralnej kości. Badanie powinno być wykonane z lokalizacji kręgosłupa lędźwiowego oraz bliższego końca kości udowej (potocznie szyjki kości udowej). W przypadku kilku procent pacjentów lekarz może rozpoznać osteoporozę na postawie objawów klinicznych. W przypadku, gdy pacjent ulega złamaniom niskoenergetycznym, wówczas lekarz na podstawie objawów klinicznych może postawić diagnozę i włączyć leczenie, niezależnie od wyniku badania densytometrycznego.  Mimo wszystko po rozpoczęciu leczenia na podstawie objawów należy wykonać densytometrię w celu określenia wyjściowej masy mineralnej kości, aby na podstawie kolejnych kontrolnych badań móc monitorować skuteczność leczenia. Innymi badaniami przydatnymi w diagnostyce osteoporozy oraz określeniu jej przyczyn są badania obrazowe oraz laboratoryjne. W przypadku braku możliwości wykonania morfometrii, to badania obrazowe (RTG, TK) służą do diagnostyki złamań trzonów kręgowych bądź innych. Badania laboratoryjne takie jak morfologia krwi, wapń, fosfor, 25(OH)D3 czy osteokalcyna oraz inne, służą lekarzowi do rozpoznania przyczyn osteoporozy, a także włączenia najskuteczniejszego leczenia. Niektóre placówki zajmujące się diagnostyką osteoporozy obliczają ryzyko dziesięcioletniego złamania wg kalkulatora FRAX, które również stanowi istotny element leczenia.

Jak leczymy osteoporozę?

Leczenie osteoporozy określa się indywidualnie dla każdego pacjenta na podstawie wyników badań. Głównym celem leczenia jest zwiększenie masy mineralnej kości, co będzie powodować zmniejszenie ryzyka złamań osteoporotycznych oraz powikłań wynikających z przebytych złamań. W trakcie terapii należy zwrócić szczególną uwagę na unikanie upadków, które niosą ze sobą bardzo duże ryzyko złamani. Powinno się pamiętać o prawidłowej suplementacji witaminy D3 i K2, gdyż są to witaminy niezbędne do utrzymania prawidłowej przebudowy kości. Jeśli w diecie pacjent ma niedostateczną podaż wapnia wynikającą np. z nietolerancji laktozy czy uczulenia na białka mleka krowiego, wówczas należy rozważyć suplementację wapnia jako budulca kości. Dlatego bardzo ważnym aspektem jest prawidłowa dieta, bogata w nabiał, przetwory mleczne czy ryby. Są to elementy bardzo istotne nie tylko podczas leczenia osteoporozy, lecz również w profilaktyce tej choroby. Podczas leczenia bardzo ważne jest stosowanie leków zmniejszających złamania. Lekarz na podstawie wyżej wspomnianych wyników badań laboratoryjnych decyduje jaki lek u danego pacjenta będzie najoptymalniejszy.

O Autorze:

Bartlomiej Rawski Osteoporosis Gdansk

Absolwent Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, w trakcie specjalizacji z epidemiologii w Wojskowym Instytucie Higieny i Epidemiologii w Warszawie, specjalista zdrowia publicznego, elektroradiolog.
Jest członkiem m.in. European Society of Radiology, Polskiego Towarzystwa Osteoartrologii. Główne zainteresowania zawodowe oraz naukowe to osteoporoza, zwłaszcza profilaktyka i diagnostyka osteoporozy.

Ta strona wykorzystuje pliki cookie Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z naszego serwisu. Mogą też korzystać z nich współpracujące z nami firmy badawcze oraz reklamowe. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij na „x” w prawym górnym rogu tej informacji. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce. Jednocześnie zapraszamy do zapoznania sie z polityką prywatności

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close